Zie je een verslaving, dan zie je meestal schade. Kapotte relaties, financiële problemen, gezondheidsklachten en psychisch leed. Toch is het niet helemaal zwart wit. Vrijwel iedere verslaving begint namelijk met een voordeel. Anders zou niemand eraan beginnen. De vraag is dus niet of een verslaving ooit helpt, maar hoe lang dat voordeel standhoudt voordat de rekening wordt gepresenteerd.
Waarom een verslaving aantrekkelijk kan zijn
Middelen als alcohol, cocaïne, nicotine of kalmeringsmiddelen doen aanvankelijk precies wat iemand nodig heeft. Alcohol maakt sociale situaties makkelijker. Cocaïne geeft energie, zelfvertrouwen en het gevoel dat je meer aankunt. Benzodiazepinen verminderen angst en spanning. Nicotine kan de concentratie tijdelijk verbeteren en stress verlagen.
Dat verklaart waarom sommige mensen jarenlang uitstekend lijken te functioneren. Er zijn ondernemers die onder invloed lange werkdagen maken, artiesten die denken creatiever te worden en zakenmensen die alcohol gebruiken om gemakkelijker contacten te leggen. Van buitenaf lijkt het zelfs alsof de verslaving bijdraagt aan hun succes.
Het brein past zich aan
Juist daarin schuilt het gevaar. Het brein went aan de voortdurende aanwezigheid van het middel. Dopamine, het stofje dat betrokken is bij motivatie en beloning, reageert steeds minder sterk. Daardoor is meer nodig voor hetzelfde effect.
Wat eerst energie geeft, zorgt uiteindelijk voor uitputting. Wat ontspanning brengt, veroorzaakt juist meer spanning zodra het middel ontbreekt. De gebruiker gebruikt dan niet meer om zich beter te voelen, maar om zich niet slechter te voelen. Dat omslagpunt ontstaat ongemerkt.
Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat deze veranderingen niet alleen psychologisch zijn. Ook de hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor impulscontrole, planning en besluitvorming veranderen. Daardoor wordt stoppen steeds moeilijker.
Zijn er uitzonderingen?
Sommige verslavingen lijken jarenlang voordelen te bieden. Nicotinegebruik werd vroeger gestimuleerd op de werkvloer omdat werknemers zich alerter voelden. In bepaalde beroepen werd alcoholgebruik lange tijd als normaal gezien. En cocaïne wordt nog altijd geassocieerd met ambitieuze carrières in competitieve werkomgevingen.
Maar wanneer onderzoekers mensen over langere tijd volgen, ontstaat vrijwel altijd hetzelfde patroon. De prestaties nemen uiteindelijk af, relaties verslechteren,
Dat betekent niet dat iedereen even snel ontspoort. Genetische aanleg, stress, trauma, sociale omgeving en mentale gezondheid bepalen mede hoe snel iemand afhankelijk wordt. Juist daarom is geen enkele verslaving hetzelfde.
Van schijnvoordeel naar herstel
In gespecialiseerde instellingen zoals THE YOUTURN wordt niet alleen gekeken naar het gebruik van alcohol of drugs, maar vooral naar de functie die het middel heeft. Waarom had iemand het nodig? Welke behoefte werd ermee vervuld? Pas wanneer die onderliggende oorzaak wordt aangepakt, ontstaat een blijvend herstel.
Sommige mensen kiezen daarbij voor een behandeling in Nederland, terwijl anderen bewust afstand nemen van hun dagelijkse omgeving via een afkickkliniek buitenland. Een omgeving zonder vaste prikkels en oude gewoonten kan helpen om nieuwe patronen op te bouwen. Ook programma’s gericht op afkicken in zuid-afrika worden gekozen vanwege de combinatie van intensieve behandeling, rust en afstand van het vertrouwde leven.
THE YOUTURN benadrukt daarbij dat herstel niet alleen bestaat uit stoppen met een middel, maar ook uit het opnieuw leren omgaan met stress, emoties, werkdruk en sociale situaties.
De balans
Kan een verslaving je helpen? Op korte termijn soms wel. Ze kan angst dempen, prestaties tijdelijk verhogen of sociale onzekerheid verminderen. Dat verklaart waarom verslaving zo verleidelijk is en waarom veel gebruikers lange tijd denken dat zij de controle hebben.
Op de lange termijn laat alle wetenschappelijke kennis echter hetzelfde beeld zien. De voordelen verdwijnen, terwijl de nadelen zich opstapelen. Wat ooit een hulpmiddel leek, wordt uiteindelijk een obstakel. De geschiedenis van vrijwel iedere verslaving laat zien dat de aanvankelijke winst bijna altijd wordt ingehaald door een veel hogere prijs.
Lees hier meer over dit onderwerp: Worldreader.nl
